نکات کلیدی

• لیکوئید شدن زمانی رخ می‌دهد که به دلیل حرکات نامطلوب قیمت، مارجین تریدر به کمتر از سطح لازم برای حفظ پوزیشن برسد.
• لوریج زیاد، فاصله بین قیمت ورود و قیمت لیکوئید شدن را کمتر کرده و فضای کمی برای نوسان باقی می‌گذارد.
• مدیریت کارآمد ریسک شامل استفاده از لوریج کمتر، تنظیم سفارشات استاپ لاس و نظارت بر نسبت‌های مارجین است.

لوریج می‌تواند برای تریدرها ابزار مفیدی باشد و به افزایش سود و تبدیل حرکات بازار به سودهای کلان کمک کند. جذابیت لوریج به خصوص در بازارهای پرنوسانی مثل کریپتو انکارناپذیر است.

اما نباید آن روی سکه را نادیده گرفت چون همین مکانیزم تقویت سود، می‌تواند عاملی برای از بین رفتن کل موجودی حساب شما در زمانی کوتاه باشد.

مشکل اصلی این است که بسیاری از تریدرها لوریج را صرفاً ابزاری برای تقویت سود می‌بینند و معمولاً تأثیر آن را برای چند برابر کردن ضرر نادیده می‌گیرند. واقعیت این است که استفاده از لوریج شدید صرفاً یک استراتژی ریسکی نیست بلکه دلیل اصلی لیکوئید شدن‌های اجباری محسوب می‌شود.

در این مقاله توضیح می‌دهیم که چطور لوریج شدید و سنگین می‌تواند باعث افزایش ریسک لیکوئید شدن پوزیشن شود و راهکارهایی را برای پیشگیری از این مشکل ارایه خواهیم داد.

منظور از اورلوریج در کریپتو تریدینگ چیست؟

در کریپتو تریدینگ، زمانی اورلوریج (overleverage) رخ می‌دهد که اندازه پوزیشن تریدر نسبت به وثیقه یا همان مارجین موجود در حسابش بیش از حد بزرگ باشد. لوریج با هدف ارتقای بهره وری سرمایه طراحی شده چون به تریدرها امکان می‌دهد که با سرمایه اولیه کمتر، پوزیشن‌های بزرگتری را مدیریت کنند، اما اورلوریج حالت افراطی استفاده از این مفهوم است.

زمانی که تریدری از لوریج بیش از حد استفاده می‌کند، در واقع به قدری پول قرض گرفته که پوزیشن وی حتی در برابر نوسان معمول و رایج بازار هم تاب آوری نخواهد داشت. به این ترتیب، معامله به جای یک فعالیت استراتژیک تبدیل به یک قمار می‌شود. استفاده از لوریج مناسب امکان تاب آوری در برابر جزر و مد بازار را فراهم می‌کند اما پوزیشنی که اورلوریج شده باشد، شکننده خواهد بود. در این حالت، یک ریزش کم اهمیت هم می‌تواند باعث از دست رفتن کل سرمایه تریدر شود.

لوریج یا همان اهرم چیست و چه مزایای دارد؟

لوریج در واقع یعنی استفاده از مبلغ قرضی برای افزایش حجم معامله. با استفاده از لوریج، تریدر می‌تواند قدرت خرید خودش را چند برابر کند. مثلاً تریدری که از لوریج 10 برابری با واریز (مارجین) هزار دلاری استفاده می‌کند، امکان باز کردن پوزیشن 10 هزار دلاری را خواهد داشت. اگر قیمت بیت کوین 5 درصد افزایش پیدا کند، پوزیشن 500 دلار سود خواهد داشت. برای تریدر، این یعنی بازگشت سرمایه 50 درصدی نسبت به موجودی هزار دلار اولیه به جای سود 5 درصدی که در حالت عادی می‌توانست محقق شود.

همین پتانسیل رسیدن به سودهای بسیار بزرگتر نسبت به سرمایه اولیه، انگیزه اصلی استفاده از لوریج است. به این ترتیب تریدرها برای ایجاد سود کلان نیازی به موجودی قابل توجه نخواهند داشت.

اما این قابلیت می‌تواند حکم یک شمشیر دو لبه را داشته باشد و ضرر و زیان تریدر را هم چند برابر کند.

چگونگی لیکوئید شدن در اکسچنج‌های کریپتو

لیکوئید شدن یک مکانیزم ایمنی است که اکسچنج‌ها از آنها استفاده می‌کنند تا تریدر بیشتر از مبلغی که واریز کرده، متضرر نشود. در این مکانیزم دو قیمت مهم وجود دارد یعنی نرخ لیکوئید شدن و نرخ ورشکستگی.

در اصل لیکوئید شدن زمانی که موجودی حساب شما صفر شود اتفاق نمی‌افتد بلکه زمانی فعال می‌شود که موجودی مارجین شما به کمتر از سطح مارجین نگهداری برسد. اگر پوزیشن بر خلاف جهت مطلوب حرکت کرده و مارجین باقیمانده شما به زیر این سطح برسد، سیستم کنترل را در اختیار می‌گیرد.

اکسچنج‌های مهم به منظور برقراری عدالت و پیشگیری از دستکاری بازار، برای لیکوئید کردن پوزیشن‌ها از قیمتی موسوم به mark price استفاده می‌کنند نه آخرین قیمت. زمانی که لیکوئید شدن رخ دهد، اکسچنج به صورت خودکار پوزیشن را می‌بندد تا بدهی را تسویه کرده و مانع از منفی شدن موجودی حساب شود.

ارتباط مستقیم بین قیمت لیکوئید شدن و لوریج

بین مقدار لوریج مورد استفاده و قیمت لیکوئید شدن یک ارتباط حسابی اجتناب ناپذیر وجود دارد. در واقع، لوریج بیشتر معادل با نزدیک‌تر شدن هر چه بیشتر قیمت لیکوئید شدن به قیمت ورود است.

دو سناریوی زیر را که شامل پوزیشن long هستند، در نظر بگیرید:

• در سناریوی اول، تریدر از لوریج محافظه کارانه 2 برابر استفاده می‌کند. برای لیکوئید شدن پوزیشن در این حالت، باید قیمت دارایی مورد نظر حدود 50 درصد ریزش پیدا کند. بنابراین، تریدر فرصت قابل توجهی برای بقا در برابر اصلاح بازار خواهد داشت.
• در سناریوی دوم، تریدر از لوریج 50 برابری استفاده می‌کند. با چنین لوریج سنگینی، کافیست قیمت حدود 2 درصد ریزش پیدا کند (بسته به نرخ مارجین نگهداری) تا پوزیشن کاملاً از بین برود. افزایش لوریج توانایی تریدر را برای مقاومت در برابر نوسان از بین برده است.

حفظ فاصله با قیمت لیکوئید شدن، نوعی مکانیزم مقاومت در برابر ریسک است و اورلوریج این مکانیزم را حذف می‌کند.

چرا تغییرات کوچک بازار می‌تواند باعث از بین رفتن کل پوزیشن شود؟

همیشه گفته شده که لوریج حکم یک شمشیر دو لبه را دارد چون علاوه بر سود، ضرر تریدر را هم چند برابر می‌کند. در بازار کریپتو، تغییر 1 تا 5 درصدی قیمت ظرف یک ساعت کاملاً عادی محسوب می‌شود. برای یک تریدر اسپات، ریزش 2 درصدی چندان مشکل آفرین نخواهد بود.

اما برای تریدری با لوریج بیش از حد مثلاً 20 برابر یا بیشتر، این تغییرات معمولی بازار می‌توانند یک رویداد مرگبار باشند. ریزش 2 درصدی با لوریج 20 درصدی معادل با از دست رفتن 40 درصد ارزش پوزیشن خواهد بود. در صورت استفاده از لوریج 50 برابر برای همین پوزیشن، یک ریزش 2 درصدی برای لیکوئید شدن کامل کافیست.

اورلوریج نوسانات روزمره و متداول بازار را تبدیل به فاجعه‌های نابود کننده سرمایه می‌کند. این در حالیست که سرمایه‌گذاران تصور می‌کنند می‌توانند با پیش‌بینی دقیق جهت حرکت بازار، از تأثیر چنین نوسان‌هایی اجتناب کنند.

تأثیر نوسان شدید بازار کریپتو بر سرعت لیکوئید شدن

نوسان، به بزرگی و فرکانس تغییرات قیمت گفته می‌شود. بازارهای کریپتو ذاتاً پرنوسان هستند و معمولاً در این بازارها یکسری دوره‌های پرنوسان مشاهده می‌شود که بعد از آن هم دوره‌های پرنوسان دیگری وجود دارند. استفاده از لوریج سنگین در چنین بازاری معمولاً عواقب بسیار بدی دارد.

رویدادهای ژئوپلیتیک یا اقتصادی ناگهانی می‌توانند باعث نوسان ناگهانی قیمت و لیکوئید شدن هزاران پوزیشن شوند. نمونه مهمی از این شرایط در تاریخ 10 اکتبر سال 2025 اتفاق افتاد. در این روز بازار کریپتو واکنش شدیدی به تعرفه‌های جدید نشان داد. این جهش ناگهانی نوسان باعث لیکوئید شدن تعداد زیادی پوزیشن به ارزش 19.16 میلیارد دلار در یک روز شد. تریدرهایی که از لوریج زیاد استفاده کرده بودند، فرصتی برای واکنش یا اضافه کردن مارجین نداشتند؛ سرعت رخ دادن این اتفاق بسیار بیشتر از چیزی بود که تریدرها فرصت واکنش به آن را داشته باشند.

تصمیم گیری احساسی و ترس از جا ماندن

معمولاً استفاده از لوریج سنگین بیشتر مبنای احساسی دارد تا حسابی. تریدرها به خاطر احساساتی مثل طمع و ترس از دست دادن (FOMO) از لوریج سنگین استفاده می‌کنند. زمانی که بازار در حال صعود باشد، تریدرها به دلیل ترس از دست رفتن فرصت از بیشترین لوریج استفاده می‌کنند. یا پس از موفقیت در یک معامله، ممکن است دچار اعتماد بنفس کاذب شده و به طرز خطرناکی سطح لوریج را افزایش دهند.

می‌توان گفت که مخرب‌ترین رفتار، ترید کردن انتقامی است. ممکن است تریدر پس از شکست خوردن در یک معامله لوریج را افزایش دهد تا شاید بتواند به سرعت این خسارت را جبران کند. همین تصمیم گیری احساسی می‌تواند باعث قضاوت نادرست شود و اغلب منجر به لیکوئید شدن سریع می‌شود؛ چون در این شرایط، تریدر با وجود وضعیت روانی نامساعد، به صورت افراطی ریسک می‌کند.

کراس مارجین، مارجین ایزوله و ریسک آنها

آشنایی با حالت‌های مختلف مارجین برای مدیریت ریسک ضروری است. اکسچنج‌ها دو حالت مارجین دارند یعنی مارجین ایزوله و کراس مارجین.

در حالت ایزوله، ریسک محدود به وثیقه خاص در نظر گرفته شده برای همان معامله خواهد بود. در صورت لیکوئید شدن پوزیشن، تریدر فقط مبلغ در نظر گرفته شده برای همان پوزیشن را از دست می‌دهد. این مکانیزم باعث افزایش احتمال لیکوئید شدن برای همان معامله می‌شود اما از مابقی پورتفولیوی تریدر حفاظت خواهد کرد.

اما در حالت کراس مارجین از کل موجودی حساب تریدر به عنوان وثیقه استفاده می‌شود. این روش احتمال لیکوئید شدن سریع یک پوزیشن خاص را کاهش می‌دهد اما ریسک‌های خاصی به همراه دارد. در صورتی که پوزیشن اورلوریج شده به شدت بر خلاف جهت مطلوب تریدر حرکت کند، ممکن است موجودی کل حساب وی به صفر برسد.

کارمزدها، فاندینگ ریت و نقش آنها در لیکوئید شدن

لیکوئید شدن در اثر تحلیل رفتن مارجین رخ می‌دهد و تغییر قیمت تنها فاکتوری نیست که مارجین را از بین می‌برد. در معاملات فیوچرز، تریدرها باید فاندینگ ریت هم پرداخت کنند. فاندینگ ریت، پرداخت‌های دوره‌ای هستند که بین تریدرهای long و short جابجا می‌شوند تا قیمت قرارداد با قیمت آنی مرتبط بماند.

اگر تریدری در یک بازار صعودی پوزیشن long بزرگی داشته باشد، معمولاً فاندینگ ریت مثبت است یعنی longها به shortها پرداخت انجام می‌دهند. این مبالغ مستقیماً از مارجین موجود کسر می‌شوند. اگر تریدری لوریج بیش از حد داشته باشد، فاندینگ ریت شدید می‌تواند به مرور زمان فاصله مارجین را از بین برده و قیمت لیکوئید شدن پوزیشن وی را به قیمت بازار نزدیک کند حتی در صورتی که دارایی مورد نظر ریزش قیمت نداشته باشد. بعلاوه، هنگام لیکوئید شدن پوزیشن، اکسچنج‌ها کارمزد لیکوئید شدن را هم دریافت می‌کنند که از مارجین باقیمانده کسر خواهد شد.

نمونه‌هایی از لیکوئید شدن‌های آبشاری در بازار کریپتو

استفاده از لوریج سنگین باعث ایجاد پدیده‌ای به نام آبشار لیکوئید شدن یا چرخه بازخورد می‌شود. زمانی که یک پوزیشن long بزرگ لیکوئید شود، اکسچنج باید دارایی مورد نظر را به بازار بفروشد تا معامله بسته شود. این فشار فروش، باعث کاهش هر چه بیشتر قیمت‌ها خواهد شد.

این ریزش قیمت باعث فعال شدن استاپ – لاس‌های دیگر و رسیدن به قیمت لیکوئید شدن تریدرهای دیگر می‌شود که لوریجی کمی کمتر داشتند. پوزیشن‌های این افراد فروخته شده در نتیجه قیمت باز هم دچار ریزش شده و به سطح لیکوئید شدن پوزیشن‌های بعدی می‌رسد. این واکنش به شکل پیوسته ادامه خواهد یافت و باعث ایجاد پدیده‌ای موسوم به سقوط سریع می‌شود.

آمار گذشته هم شدت چنین رویدادهایی را نشان می‌دهد. در رویداد دهم اکتبر سال 2025، 19.16 میلیارد دلار سرمایه از دست رفت. به همین ترتیب، در 19 می سال 2021 هم پوزیشن‌هایی با ارزش کل بیش از 9.01 میلیارد دلار لیکوئید شدند. زمانی که اوپن اینترست بازار زیاد و معاملات شلوغ باشند، این رویدادها تشدید شده و باعث زیان شدید افرادی با پوزیشن‌های بزرگ می‌شوند.

استراتژی‌های مدیریت ریسک برای پیشگیری از لیکوئید شدن

پیشگیری از لیکوئید شدن نیاز به داشتن یک استراتژی منظم دارد. مؤثرترین استراتژی، استفاده از لوریج کمتر است. لوریج 2 تا 5 برابری به حفظ مقاومت پورتفولیو در برابر نوسان شدید کمک می‌کند اما استفاده از لوریج 20 تا 100 برابری مثل پرتاب یک سکه است.

دوم اینکه، نباید از اهمیت سفارشات استاپ لاس غافل شد. با پایبندی به حد ضرر، می‌توانید به موقع از یک پوزیشن زیانده خارج شوید.

نکته سوم، تنظیم درست اندازه پوزیشن است. قانون کلی این است که فقط 1 تا 2 درصد از سرمایه کل خودتان را به هر معامله اختصاص دهید.

در نهایت، حتماً نسبت مارجین را تحت نظر داشته باشید. یک فاصله مناسب بالاتر از مارجین نگهداری در نظر بگیرید تا فاندینگ ریت یا سایر کارمزدها باعث فعال شدن مارجین کال نشوند.

جمع بندی

لوریج می‌تواند ابزار بسیار مفید و قدرتمندی باشد اما استفاده از آن مستلزم داشتن نظم و استراتژی است. اورلوریج یکی از مهم‌ترین دلایل شکست خوردن تریدرها و تبدیل ریزش‌های بازار به ضررهای بسیار سنگین محسوب می‌شود. برای موفقیت در بازار کریپتو باید هدف اول شما بقا باشد و سود را به عنوان اولویت بعدی در نظر بگیرید.